Tomasz SŁOMCZYŃSKI

Delta. Przez Żuławy

Wołowiec : Wydawnictwo Czarne, 2025

Laudatio

Ignota repente proxima sunt

„Nieznane nagle staje się bliskie”. Tak właśnie można zacząć tę opowieść o krainie, która leży tak bardzo blisko, ale mieszkańcom Warmii i Mazur może wydawać się tak odległa.

Co takiego zachwyca w reportażu Delta. Przez Żuławy Tomasza Słomczyńskiego, że został on doceniony przez kapitułę Literackiej Nagrody Warmii i Mazur? Być może  cel literackiej peregrynacji autora, który prowadzi poszukiwania, by odnaleźć zbiór cech charakteryzujących tę przestrzeń, i poznać i poczuć ducha tej krainy, ukształtowanej przez wodę, ale też przez pracę poprzednich pokoleń, bo przez wieki człowiek musiał odbierać tę ziemię wodzie. Być może oczarowała kapitułę kompozycja, czyli zaproponowana koncepcja formy, opierająca się na swego rodzaju śledztwie, konsekwentnym docieraniu czasem do niechcianych źródeł prawdy? A może po prostu urzekła kapitułę doskonałość zarówno treści, jak i formy – które świetnie skoligacone spowodowały, że reportaż czyta się jak wciągającą fabułę?

Dlaczego tak niewiele wiemy o tej ziemi, o Żuławach, poza śmiesznym w swoim czasie, szkolnym terminem depresja, kojarzonym jednak tym razem nie ze stanem psychicznym, ale po prostu miejscem poniżej poziomu morza? Podobnie jak Warmia i Mazury, Żuławy utraciły swoich dawnych mieszkańców, dlatego też możemy  odnaleźć w nim bliskość tutejszego tożsamościowego doświadczenia. Reportaż jest świadectwem pamięci o przeszłości wyjątkowego miejsca, nie tylko o intrygujących cechach krajobrazowych i architektonicznych, ale także różnorodnej tradycji kulturowej,  miejsca, w którym mówiono, modlono się i spierano wieloma językami.

Do nagrodzonej książki przyciąga postawa reportażysty, potrafiącego budować napięcie, włączającego sprawnie wątki poboczne, umiejącego nie epatować nadmiernie nostalgią, czy smutkiem, za to trafnie i ostro wyrażać swoje emocje.

Reportaż jest peregrynacją mającą doprowadzić do uzyskania aktualnego, prawdziwego obrazu Żuław, zarówno w sensie materialnym jako przestrzeni krajobrazowej, jak i historiozoficznym, ze śladami przeszłości, w perspektywie współczesności. Autor wciąż drąży problem: komu zależy na tej ziemi dzisiaj, czy nowi mieszkańcy troszczą się o swój nowy ląd, i zastanawia się, w jaki sposób to czynią, czy pokochali tę ziemię niczyją, czy umieją wybaczyć krzywdy, które związane są ze zbrodniczą działalnością nazistów w jednej z uroczych dzisiaj nadmorskich miejscowości i żyć tu szczęśliwie?

Publikacja, w której literaturoznawca będzie szukał cech reportażu, a zwykły czytelnik powieści, przynosi bardzo wiele pozytywnych przeżyć.  Usatysfakcjonowany będzie jej lekturą i pasjonat historii, i  miłośnik fabuł, także ten, który podąża za sensacją. Zadowolony powinien być nawet kolekcjoner opowieści o uczuciach, bo nie zabrakło w niej prezentacji skomplikowanych ludzkich losów, wplątanych w wielką historię. Kontakt z Deltą to wielka czytelnicza przygoda, za której przeżycie powinniśmy podziękować – i to czynimy – Autorowi.