| Start | Informacje | Spis treści | Skomentuj | Słownik | Przydatne adresy | Liczba odwiedzin: 313610 |

SŁOWNIK

Logo Większość angielskich haseł zawiera hipertekstowe łącza do wzorów wymowy ze słownika Merriam-Webster Online Dictionary - warto włączyć głośniki!
Autorzy skryptu składają serdeczne podziękowania Redakcji Merriam-Webster Online Dictionary za wyrażenie zgody na zamieszczenie odnośników do Słownika
The authors of this online textbook gratefully acknowledge the kind consent of the Publisher of Merriam Webster Online Dictionary for linking this vocabulary to respective pronounciation patterns of MWOD.
adsorpcja in situ (ang. in situ adsorption) - jedna z metod pozyskiwania metabolitów wytwarzanych metodami biotechnologicznymi; polega na dodaniu do pożywki, z kulturą komórek czy organów, żywicy (np. Amberlite) mającej duże powinowactwo do metabolitu i wychwytującej go z pożywki (porównaj: ekstrakcja in situ i permeabilizacja)
agar - (dawniej też agar-agar; ang. agar) suszony ekstrakt z krasnorostów takich jak Gellidium i Gracillaria, występujących w Oceanie Spokojnym i Morzu Japońskim; jest mieszaniną dwóch frakcji: 1.) agarozy (stanowi ona 70% agaru), będącej liniowym polimerem naprzemiennie ułożonych reszt D-galaktozy i 3,6-anhydrogalaktozy oraz 2.) agaropektyny (30% agaru) złożonej z reszt D-galaktozowych połączonych wiązaniami β-1,3-glikozydowymi, częściowo zestryfikowanych kwasem siarkowym przy węglu 6.
agaroza (ang. agarose)- obojętny, liniowy poligalakturonowy cukrowiec, częściowo zestryfikowany grupami siarczanowymi; jest głównym składnikiem agaru; rozpuszczalny w gorącej wodzie; po ostygnięciu tworzy makroporowaty, obojętny żel; znajduje zastosowanie jako żel elektroforetyczny lub - bardzo rzadko - jako czynnik zestalający pożywkę
agregaty komórkowe (ang. cell aggregates) - skupiska komórek obserwowane w hodowlach zawiesinowych
akseniczna kultura (ang. axenic culture)- hodowla nie zawierająca niepożądanych organizmów (w szczególności drobnoustrojów); hodowla wolna od zakażeń; może zawierać ściśle określone drobnoustroje świadomie wprowadzone przez eksperymentatora; jej przeciwieństwem jest kultura kseniczna
allopolihaploid - roślina polihaploidalna, której komórki zawierają podstawowe genomy różnych gatunków roślin
anergizacja (= habituacja, przyzwyczajenie kultury, ang. anergization) - uniezależnienie się kultury od jakiegoś składnika pożywki (zwykle fitohormonu), który początkowo był niezbędny do jej wzrostu; jest przejawem zmienności występującej w kulturach in vitro
aneuhaploid - roślina haploidalna tylko pod względem niektórych chromosomów; w jej komórkach somatycznych niektóre chromosomy występują w liczbie gametycznej
antymetabolity - związki o wysokiej aktywności fizjologicznej, analogi naturalnych metabolitów włączające się w ich miejsce w przemianach metabolicznych; niektóre z nich wywołują zakłócenia w informacji genetycznej wirusów i hamują namnażanie się wirusów
aseptyczny (ang. aseptic) - wolny od drobnoustrojów (zakażeń)
autoimmobilizacja komórek – przemiana komórek swobodnie unoszących się w zawiesinie w duże agregaty komórkowe, mniej wrażliwe na mechaniczne uszkodzenia i łatwo oddzielające się od płynnej pożywki; proces ten, czasami pożądany, zależy od cech gatunkowych komórek i warunków hodowli
autopolihaploid (ang. autopolyhaploid) - roślina polihaplodialna, której komórki zawierają dwa lub więcej podstawowych genomów tego samego gatunku
benzalkonium (chlorek benzalkonium, chlorek benzalkoniowy, ang. benzalconium chloride) - łagodny środek odkażający; stosowany w medycynie; składnik preparatu STERINOL); zalecany przez niektórych badaczy także do odkażania roślin (w zachodnich doniesieniach także w postaci preparatu Zephiran)
cfu (ang. colony forming units) - jednostki tworzące kolonie - pojedyncze komórki lub drobne agregaty komórkowe; przy badaniu wydajności wysiewu komórek nie daje się zwykle precyzyjnie określić które kolonie (mikrokalusy) powstały z pojedynczych komórek, a które z drobnych agregatów, stąd stosuje się czasami to ogólne pojęcie
chloramina (ang. chloramine) - każdy ze związków zawierających grupę aminową i chlor; m. in. stosowana do odkażania chloramina T
chloramina-T - (ang. n-chloro-para-toluene sulfonamide) sól sodowa sulfonamidu n-chloro-para-toluenu; środek odkażający
chromosomy B (ang. B chromosomes)- chromosomy dodatkowe; elementy genetyczne nie rekombinujące z chromosomami A zawierającymi zasadniczy materiał genetyczny organizmu; zwykle są od chromosomów A znacznie mniejsze; nie są konieczne do życia organizmu; w obrębie populacji wykrywa się zarówno osobniki zawierające je, jak i nie mające ich; przekazywane są potomstwu w sposób nieregularny, niezależnie od chromosomów A; wykryto je u kilkuset roślin kwiatowych, paproci, mszaków, a także u grzybów i zwierząt, między innymi ssaków; uważane są czasem za jądrowe pasożyty; prawdopodobnie powstają z chromosomów A w wyniku zaburzeń mejozy (na podst. Jones i Houben, 2003)
chromosomy politeniczne (ang. polytene chromosomes) - chromosomy olbrzymie, składające się z wielu chromatyd
cybryda (ang. cybrid ['sajbrid]) - mieszaniec cytoplazmatyczny; komórka zawierająca jądrowe DNA jednej formy rodzicielskiej, a cytoplazmatyczne DNA dwóch różnych form rodzicielskich ; wynik fuzji protoplastu i cytoplastu
cytometria przepływowa (ang. flow cytometry)- metoda analityczna polegająca na pomiarze fluorescencji kapilary przez którą przepływa strumień komórek lub organelli zawieszonych w cieczy nośnej; pozwala na szybkie liczenie komórek, ich charakteryzowanie (np. określanie stopnia ploidalności), a w niektórych przypadkach (cytometrów sortujących) - frakcjonowanie cytoplast (ang. cytoplast ['sajtoplast]) - protoplast nie zawierający jądra komórkowego
diplochromosomy (ang. diplochromosome [dipleu'kromoseum]) - 4-chromatydowe chromosomy powstające w wyniku endoreduplikacji
dihaploid - haploid rośliny tetraploidalnej; zawiera dwa potencjalnie autonomiczne zestawy chromosomów
DMSO - dimetylosulfotlenek; dobry rozpuszczalnik dla niektórych fitohormonów (2,4-D; pikloram, TDZ, CPPU) i antybiotyków (rifampicyna); krioprotektant; substancja używana także do permeabilizacji komórek
edamina (ang. edamine) - enzymatyczny hydrolizat laktoalbuminy; składnik niektórych pożywek (zwłaszcza dawniejszych); mieszanina aminokwasów i peptydów o składzie w przybliżeniu: glicyna - 1,7%, leucyna - 9,95%, treonina - 3,8%, kwas asparaginowy 8,2%, histydyna - 1,9%, tyrozyna - 3,3% , alanina -3,8%, izoleucyna - 5,4%, lizyna - 10,0%, kwas glutaminowy - 17,5%, tryptofan 2,1%, cysteina 2,16%, walina - 4,1%, seryna - 5,0%, arginina - 3,1%, prolina - 6,3%, fenyloalanina - 3,4%, metionina 1,8% (wg Northey i Brooks, 1962).
eksplantat (ang. explant) - część rośliny (zwykle drobna) przeniesiona na sztuczną pożywkę dla zapoczątkowania hodowli in vitro
ekstrakcja in situ (ang. in situ extraction) - technika stosowana do oczyszczania metabolitów produkowanych metodami biotechnologicznymi; polega na dodaniu do pożywki substancji płynnej, nie mieszającej się z pożywką i tak dobranej, że metabolit ma do niej dużo większe powinowactwo niż do pożywki (stosowano np. heksadekan i pewien trójgliceryd ); dodanie tej substancji powoduje dyfuzyjne obniżanie się stężenia metabolitu w pożywce, co prowadzi do uwalniania nowych jego porcji z komórek; dodatkowo spadek zawartości metabolitu w środowisku może znosić inhibicję enzymów i przyczyniać się w ten sposób do podwyższenia produktywności układu (patrz też adsorpcja in situ)
elektrofuzja (ang. electrofusion) - połączenie protoplastów przy pomocy pola elektrycznego
elektroporacja (ang. electroporation) - zastosowanie pola elektrycznego do odwracalnego uszkodzenia błony komórkowej w celu dokonania transformacji komórek (bakteryjnych lub grzybowych) lub protoplastów roślinnych; rzadziej stosowana jako metoda permeabilizacji komórek w celu pozyskiwania ich metabolitów
endomitoza (ang. endomitosis)- podwojenie chromosomów bez podziału jądra, co prowadzi do poliploidyzacji
endoreduplikacja (ang. endoreduplication) - podwojenie chromosomów podczas interfazy prowadzące do powstania chromosomów 4-chromatydowych
epigenetyczne modyfikacje - jakiekolwiek zmiany DNA poza zmianą sekwencji, odwracalne, ale dziedziczne; np. metylacja cytozyny jest odwracalna (np. pod wpływem demetylaz), ale wzór metylacji jest dziedziczny; modyfikacje epigenetyczne zachodzące w kulturach in vitro są jedną z przyczyn zmienności somaklonalnej
epigenetyka (ang. epigenetics) - dział genetyki ogólnej obejmujący badania mechanizmów kształtowania się fenotypowej złożoności organizmów, tj. zmienności epigenetycznej
flotacja (ang. flotation) - każda metoda oczyszczania drobnych cząstek stałych na podstawie ich zróżnicowanej zwilżalności (przez odpowiednio dobraną ciecz); cząstki dobrze zwilżalne opadają na dno naczynia, słabo zwilżalne unoszą się na powierzchni cieczy; flotacja protoplastów w stężonym roztworze sacharozy jest używana do ich oddzielenia od całych komórek i ich pozostałości (protoplasty unoszą się w górnej warstwie roztworu)
fuzogeny (od "ten fuzogen") - czynniki sprzyjające łączeniu się (fuzjonowaniu) izolowanych protoplastów, np. pole elektryczne, glikol polietylenowy, wysokie stężenie Ca2+, wysokie pH
gaz rozweselający (ang. laughing gas)- tlenek azotu I, tlenek dwuazotu, podtlenek azotu, N2O; stosowany czasem do wywoływania podwojenia liczby chromosomów w komórkach (podobnie jak alkaloid kolchicyna i oryzalina; według niektórych autorów bardzo skuteczny); literatura milczy odnośnie ewentualnego stosowania tego gazu do poprawiania samopoczucia biotechnologów roślin :)
gen reporterowy (ang. reporter gene) - gen wizualizujący, gen o ekspresji łatwej do wykrycia i nie występujący naturalnie w badanym organizmie (pojawia się w nim dopiero w następstwie transformacji); wykorzystywany do selekcji transformantów, badania aktywności promotorów innych genów oraz mechanizmów wewnątrzkomórkowego adresowania białek
gynogeneza (ang. gynogenesis) - rozwój rośliny (zwykle haploidalnej) z niezapłodnionych komórek gametofitu żeńskiego (w praktyce do hodowli używa się zwykle całych zalążków; w ich ośrodku rozwija się woreczek zalążkowy będący postacią żeńskiego gametofitu)
habituacja (ang. habituation), syn. przyzwyczajenie, anergizacja - dziedziczna zmiana wymagań pokarmowych, najczęściej w odniesieniu do regulatorów wzrostu, pojawiająca się w komórkach utrzymywanych w hodowli in vitro
haploid (ang. haploid) - roślina, której komórki somatyczne zawierają gametyczną (dla danego gatunku) liczbę chromosomów
haploid addycyjny - haploid zawierający chromosomy jednego gatunku i jeden dodatkowy chromosom innego gatunku
haploid disomiczny - aneuhaploid, w którego somatycznych komórkach większość chromosomów występuje w liczbie gametycznej, lecz jeden występuje w liczbie somatycznej
haploid nullisomiczny - haploid, którego komórki utraciły jeden z chromosomów charakterystycznych dla danego gatunku
haploid substytucyjny (ang. substitutional haploid) - roślina, która w wyniku krzyżowania form oddalonych odziedziczyła po jednym z rodziców (jego gamecie) wszystkie chromosomy za wyjątkiem jednego, który został zastąpiony chromosomem drugiego rodzica
heterokariocyt - protoplast będący produktem fuzji dwóch protoplastów różniących się jądrowym materiałem genetycznym; także komórka powstała z takiego protoplastu
heteroplazmatyczny homokariocyt - produkt fuzji dwóch protoplastów różniących się materiałem genetycznym cytoplazmatycznym, ale mających takie same genomy jądrowe
homokariocyt (również: homokarion) - protoplast (a także otrzymana z niego komórka), będący produktem fuzji dwóch protoplastów zawierających taki sam jądrowy materiał genetyczny
homoplazmatyczny heterokariocyt - produkt fuzji dwóch protoplastów o identycznych genach plazmonu, a różnych genach jądrowych
kalus (ang. callus) - nieuorganizowana masa dzielących się komórek; = tkanka przyranna (zawiera głównie komórki miękiszowe i merystematyczne; komórki mają przypadkowy, nieuporządkowany układ; na powierzchni nie ma skórki)
karagen = κ-karagen (ang. κ-carrageenan) - polisacharyd zbudowany z podjednostek galaktozowych (poligalaktozyd), otrzymywany z krasnorostów (wchodzi w skład ich ścian komórkowych); używany czasem do zestalania pożywek, unieruchamiania (immobilizowania) komórek lub otoczkowania sztucznych nasion
karbenicylina - (ang. Carbenicillin) β-laktamowy antybiotyk; karboksybenzoilowa pochodna penicyliny; blokuje reakcje sieciowania (łączenia się) pomiędzy równoległymi łańcuchami peptydoglikanowymi i w ten sposób uniemożliwia dokończenie budowy ściany komórkowej u wielu bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych
karioplast (ang. karyoplast) -protoplast zawierający jądro komórkowe z minimalną ilością cytoplazmy i błoną cytoplazmatyczną, obserwowany czasami podczas izolacji i oczyszczania protoplastów
klon (ang. clone) - 1. zbiór organizmów lub cząsteczek będących wiernymi kopiami ich pierwowzoru (rodzica, matrycy); 2. osobnik powstały w wyniku rozmnażania wegetatywnego jakiegoś organizmu, będący jego wierną genetyczną kopią
klonowanie (ang. cloning) - wytwarzanie identycznych produktów (DNA, genów, komórek, organizmów); powielanie; masowe rozmnażanie wegetatywne roślin
kolchicyna (ang. colchicine) - alkaloid zimowita jesiennego (Colchicum autumnale) zakłócający tworzenie się wrzeciona kariokinetycznego w komórkach różnych gatunków i wykorzystywany do podwyższania stopnia ploidalności komórek (na przykład otrzymywania podwojonych haploidów)
krioprezerwacja (ang. cryopreservation) - przechowywanie odpowiednio przygotowanych komórek, tkanek lub organizmów w stanie głębokiego zamrożenia (zwykle w ciekłym azocie, tj. w temp. -196°C); przygotowanie polega zwykle na inkubacji materiału w roztworach odpowiednich substancji ochronnych - zwanych krioprotektantami - i obniżaniu temperatury w odpowiednio dobranym tempie
krioprotektanty (ang. cryoprotectants) - substancje chroniące komórki, tkanki, organizmy, przed uszkodzeniami powstającymi podczas zamrażania; np. mannitol, sacharoza, prolina, betaina glicynowa, DMSO
kseniczna kultura (ang. xenic culture; porównaj: axenic culture) - taka, która poza głównym obiektem hodowli może zawierać domieszkę różnych okolicznościowych drobnoustrojów (przeciwieństwo k. aksenicznej)
licznik Coultera (ang. Coulter counter) - urządzenie do pomiaru wielkości cząstek, przepływających pomiędzy elektrodami, na podstawie drobnych wahań przewodnictwa roztworu; czasami wykorzystywany jest do oznaczania wielkości komórek
luźny kalus (ang. friable callus) - kalus, który łatwo rozpada się, którego komórki łatwo oddzielają się od siebie
mieszaniec somatyczny (ang. somatic hybrid) - mieszaniec otrzymany przez połączenie (fuzję) protoplastów komórek somatycznych
monoploid (synonim: monohaploid, ang. monoploid, monohaploid) - haploid rośliny diploidalnej (w przeciwieństwie do polihaploidów będących haploidami roślin poliploidalnych)
organogeneza (ang. organogenesis) - tworzenie się organów "od nowa", tj. w tkankach, które w chwili zakładania hodowli nie zawierały zawiązków tych organów; zasadnicze rodzaje: o. pędowa i korzeniowa (ryzogeneza)
pasaż (ang. passage) - przeszczepienie hodowli organów, tkanek lub komórek, w całości lub jej części, na nową pożywkę
PEMy - prazarodkowe masy komórek (ang. proembryogenic masses) - skupiska komórek, które zostały pobudzone do tworzenia zarodków somatycznych; poprzedzają wyodrębnienie się zarodków kulistych (globularnych)
pepton (ang. peptone) - mieszanina rozpuszczalnych w wodzie produktów częściowej hydrolizy białek
permeabilizacja (ang. permeabilization; porównaj: permeability) - zabiegi podwyższające przepuszczalność błony cytoplazmatycznej komórek, przeprowadzane w celu zwiększenia wydzielania przez komórki metabolitów (np. traktowanie DMSO, antybiotykami, wysoką temperaturą, a także elektroporacja)
plazmon (ang. plasmon) - materiał genetyczny organelli cytoplazmatycznych - plastydów i mitochondriów
podwojony haploid (ang. doubled haploid)- organizm (wbrew nazwie nie haploidalny!) powstały w wyniku podwojenia genomu jądrowego haploida, na przykład w wyniku traktowania komórek kolchicyną, oryzaliną, lub - rzadko - gazem rozweselającym; jeśli podwojony haploid otrzymano z monoploida, to jest on homozygotyczny pod względem każdego występującego w nim genu
polihaploid (ang. polyhaploid) - haploid rośliny poliploidalnej, np. dihaploid, tetrahaploid; zawiera kilka podstawowych (potencjalnie autonomicznych) zestawów chromosomów
pożywka kondycjonowana (ang. conditioned medium) - pożywka w której uprzednio rosła jakaś kultura, co spowodowało jej "oswojenie" - wzbogacenie w metabolity pobudzające rozwój innej, bardziej wymagającej tkanki
protoklony - drobne kolonie komórek (kalusowych) rozwijające się w posiewie protoplastów na powierzchni agarowej pożywki
ryzogeneza (ang. rhizogenesis) - organogeneza korzeniowa; powstawanie korzeni "od nowa", tj. w tkankach które w momencie zakładania hodowli nie zawierały zawiązków korzeni
sferoplast - komórka, z której usunięto większą część ściany komórkowej; ma kształt kulisty, jak izolowany protoplast, ale analiza cytochemiczna wskazuje, że jest otoczona cienką warstwą celulozy
somaklon (ang. somaclone) - ogół roślin otrzymanych z tkanek somatycznych jakiejś rośliny metodą klonowania
sterylny (ang. sterile; 1, 2 ) - (1.) bez istot żywych, zwłaszcza drobnoustrojów (np. o pożywce, narzędziach, naczyniach itp.) ; (2) niezdolny do tworzenia sprawnych (skutecznych) gamet
system selekcji NR- - metoda selekcji mutantów (np. w celu optymalizacji stężenia mutagena) oparta na wykrywaniu tkanek pozbawionych aktywności reduktazy azotanowej; rośliny takie są w stanie rosnąć w obecności chloranu, podczas gdy formy typu dzikiego giną
timentina - (ang. timentin) preparat bakteriobójczy, zawierający antybiotyk (tikarcylinę) oraz - inhibitor (klawulanian potasu) hamujący działanie bakteryjnego enzymu laktamazy unieszkodliwiającego wiele antybiotyków, w tym tikarcylinę; stosowana jest zwłaszcza do zwalczania Agrobacterium w poddanych transformacji tkankach roślinnych
totipotencja (ang. totipotency; 1, 2) - zdolność komórki organizmu do tworzenia wszystkich typów komórek występujących w dojrzałym organizmie; zdolność pojedynczej komórki wielokomórkowego organizmu do wytworzenia całego organizmu
tyndalizacja - łagodne odkażanie materiałów, stosowane czasami w przemyśle spożywczym; polega na kilkukrotnym podgrzewaniu materiału na parze (zwykle trzy razy po 30 minut, w odstępach dobowych); w amatorskich próbach kultur in vitro może być zastosowane jako namiastka autoklawowania
uorganizowany (synonim: zorganizowany; ang. organized, porównaj: organize) - tworzący struktury o charakterystycznej, uporządkowanej budowie (pod względem kształtu i układu tkanek)
warstwa komórek odżywczych (synonim: hodowla niańka; ang. feeder layer); - warstwa komórek (czasami zabitych przy pomocy promieniowania) na powierzchni której hodowane są inne komórki o dużych wymaganiach pokarmowych, trudno rosnące na pożywce syntetycznej
witryfikacja (ang. vitrification) - 1.) szklistość; nadmierne uwodnienie tkanek roślinnych, objawiające się występowaniem bardzo cienkich, przejrzystych liści o drobnej, czasami zniekształconej, blaszce; zaburzenie fizjologiczne, które może być powodowane przez zbyt wysoki potencjał osmotyczny pożywki, słabą wentylację naczynia hodowlanego, zbyt wysoką temperaturę, zbyt wysoką zawartość cytokinin w pożywce, słabej jakości agar, niewłaściwy sposób odkażania rośliny, nieodpowiedni rodzaj eksplantatu itp.; 2.) zeszklenie; przejście cieczy (np. roztworów komórkowych) ze stanu ciekłego w bezpostaciowe (amorficzne, niekrystaliczne) ciało stałe; zjawisko fizyczne wykorzystywane przy zamrażaniu komórek w celu długotrwałego ich przechowywania; stan ten uzyskuje się przez silne odwodnienie tkanki, a potem błyskawiczne jej zamrożenie w ciekłym azocie (- 196°C)
zmienność epigenetyczna (ang. epigenetic variation)- zróżnicowanie roślin nie będące następstwem mutacji (zmian ilości lub sekwencji DNA); w szczególności te przejawy zróżnicowania roślin, które są stosunkowo trwałe, trudno odwracalne, zwłaszcza spowodowane zmianami stopnia metylacji DNA
zmienność somaklonalna (ang. somaclonal variation; porównaj: soma, clonal)- zróżnicowanie organizmów otrzymywanych z komórek somatycznych w wyniku klonowania; ma podłoże genetyczne lub epigenetyczne; jest wyrazem niestabilności genetycznej lub zaburzeń fizjologicznych obserwowanych czasem w kulturach in vitro

Ostatnia modyfikacja strony: 2011-01-07 12:20